Tiếng Ý dùng bảng chữ La tinh với hai mươi mốt chữ cái, ít hơn tiếng Anh vì có mấy chữ chỉ dùng trong từ vay mượn. Quan hệ chữ và âm gần một đối một, không có chữ câm, không có nguyên âm bí ẩn. Người Việt đọc được một văn bản tiếng Ý sau vài buổi học.
- Hai mươi mốt chữ cái, không có chữ câm
- Chỉ có vài tổ hợp cần nhớ: ch, gh, gn, gli, sc
- Chữ c và g đổi âm tuỳ nguyên âm đứng sau, có luật rõ ràng
- Đọc được mặt chữ là mốc mở ra toàn bộ phần còn lại của việc học
Quan hệ giữa chữ viết và âm
Quan hệ chữ và âm trong tiếng Ý chặt tới mức nghe một từ là gần như viết được, và nhìn một từ là đọc được. Chỉ có hai thứ mặt chữ không ghi: vị trí trọng âm ở nhóm ngoại lệ, và cặp e o mở hay đóng. Cả hai đều thuộc loại có thể tra khi cần. Nắm đúng quan hệ này ngay từ đầu tránh được rất nhiều công sức lãng phí về sau, vì nó quyết định mình nên tin vào mặt chữ tới mức nào khi gặp từ mới.
Bẫy của người mới
Bẫy thứ nhất là đọc ch thành ch tiếng Việt, trong khi tiếng Ý ch đọc như k. Bẫy thứ hai là đọc gli và gn rời từng chữ. Bẫy thứ ba là nhìn thấy phụ âm đôi mà vẫn đọc như đơn — mặt chữ đã cho sẵn chỉ dẫn mà không dùng. Những bẫy này có điểm chung là đều xuất phát từ việc mang thói quen đọc tiếng Việt áp vào một hệ thống viết theo nguyên tắc khác.
Lộ trình học đọc
Buổi đầu học bảng chữ và quy tắc c với g. Buổi hai học các tổ hợp gn, gli, sc. Buổi ba tập phụ âm đôi. Sau đó là đọc văn bản thật, và vì quy tắc chặt nên có thể đọc to một trang chưa từng thấy mà đúng gần hết. Học theo trình tự này thì mỗi giai đoạn đều có thứ dùng được ngay, thay vì phải học xong hết mới bắt đầu đọc được gì.
Sai lầm thường gặp
- Đọc theo phản xạ tiếng Anh — nhiều chữ giống nhau nhưng đọc khác, nhất là ch và gi
- Bỏ qua phụ âm đôi vì thấy mặt chữ lặp lại chỉ là chính tả — nó là chỉ dẫn về độ dài và đổi nghĩa
- Ghi chú bằng chữ Việt để nhớ cách đọc — nhớ nhanh lúc đầu nhưng khoá chặt phát âm vào âm tiếng Việt, càng về sau càng khó gỡ
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Ý có dễ đọc như người ta nói không?
Có, đây là một trong những hệ chữ khớp âm nhất trong các thứ tiếng châu Âu. Sau vài buổi là đọc to được văn bản chưa từng thấy. Phần khó của tiếng Ý nằm ở chia động từ và giống danh từ chứ không nằm ở phát âm.
Học mặt chữ mất bao lâu?
Các quy tắc đọc mất khoảng ba tới năm buổi. Đây là chặng ngắn nhất trong chín thứ tiếng mà người Việt hay học, và cũng là lý do tiếng Ý hợp làm ngoại ngữ thứ hai hoặc thứ ba.
Có thể bỏ qua chữ viết, chỉ học nói không?
Được trong vài tháng đầu, nhưng sau đó thành nút thắt: không đọc được thì mất hết tài liệu, biển hiệu, tin nhắn, và phụ thuộc hoàn toàn vào người khác đọc hộ.
Viết tay có cần thiết không khi đã có bàn phím?
Viết tay giúp nhớ mặt chữ nhanh hơn hẳn vì tay tham gia vào việc nhớ. Không cần viết đẹp, chỉ cần viết đủ để phân biệt được các chữ gần giống nhau.
