Tiếng Ý có ít âm lạ với người Việt nhất trong chín thứ tiếng. Nhưng ít không phải là không, và ba nhóm dưới đây đều thuộc loại nếu bỏ qua thì nghe ra ngay là người nước ngoài.
- Ba nhóm: phụ âm đôi · gli và gn · r rung
- Phụ âm đôi không phải đọc mạnh hơn mà là giữ lâu hơn
- Âm r rung là chỗ nhiều người Việt đã sẵn có, khác hẳn người nói tiếng Anh
- Âm lạ phải tập bằng cảm giác cơ miệng, không tập bằng cách nhớ mặt chữ
Vì sao âm lạ khó tới vậy
Tiếng Việt không dùng độ dài phụ âm để phân biệt nghĩa, nên tai xếp phụ âm đơn và đôi vào cùng một ô. Với gli và gn thì tiếng Việt có âm gần giống là nh, nhưng vị trí lưỡi không trùng khít. Còn r rung thì tiếng Việt có sẵn ở một số vùng, đây là lợi thế nên tận dụng. Bộ máy phát âm của người lớn đã quen đi theo lối mòn của tiếng mẹ đẻ suốt hàng chục năm. Tai cũng vậy: âm nào tiếng Việt không phân biệt thì tai nghe thành một, nên miệng không có lý do gì phải tách ra.
Từng âm và cách tập
Phụ âm đôi tập bằng cách dừng lại ở phụ âm đó khoảng một nhịp trước khi thả sang nguyên âm sau. Âm gn tập gần với nh tiếng Việt nhưng lưỡi ép rộng hơn vào vòm. Âm gli tập bằng cách đặt lưỡi như đọc l rồi nâng thân lưỡi lên vòm. Âm r rung thì tập bằng cách để đầu lưỡi thả lỏng và đẩy hơi cho nó rung. Mỗi âm nên tập riêng vài phút chứ đừng tập cả loạt — cơ miệng cần lặp lại đủ nhiều một động tác thì mới nhớ được động tác đó.
Cách tự biết mình đã ra đúng
Với phụ âm đôi, cách kiểm là ghi âm đọc cặp từ chỉ khác nhau ở chỗ đó rồi nhờ người khác đoán; nếu họ đoán bừa được năm mươi phần trăm thì mình đang đọc cả hai giống nhau. Với r thì nghe lại bản ghi và đếm số nhịp rung. Cách kiểm này quan trọng vì lúc mới tập, cảm giác "nghe cũng giống giống" là không đủ — tai mình đang nghe bằng thói quen tiếng Việt nên rất dễ tự cho qua.
Sai lầm thường gặp
- Đọc phụ âm đôi bằng cách nhấn mạnh hơn — nó là độ dài chứ không phải cường độ
- Đọc gli thành li hoặc thành nh — cả hai đều gần nhưng không đúng, và tiếng Ý có cả li thật nên dễ lẫn
- Tập âm lạ trong khi đọc cả câu dài — âm chưa vững thì câu dài chỉ củng cố lại lỗi cũ
Câu hỏi thường gặp
Không phát âm được âm đó thì sao?
Với tiếng Ý thì phụ âm đôi là thứ tập được chắc chắn vì nó thuần tuý là độ dài, đếm nhịp là ra. Còn r rung nếu chưa phát được thì cũng không đáng lo, nhiều người Ý cũng phát r theo cách khác.
Tập bao lâu mỗi ngày là đủ?
Năm tới mười phút mỗi ngày, tập trung vào một hai âm, hiệu quả hơn hẳn một buổi dài mỗi tuần. Cơ miệng học bằng lặp lại đều đặn giống như tập thể dục, không học bằng dồn sức.
Có cần gương hay ứng dụng ghi âm không?
Gương giúp thấy hình miệng, ghi âm giúp nghe lại chính mình bằng tai người ngoài. Nghe bản ghi của mình thường gây sốc nhẹ ở lần đầu, nhưng đó chính là thứ người đối diện đang nghe.
Người bản xứ có khó chịu khi mình phát âm sai không?
Phần lớn không, họ quen đoán ý người nước ngoài. Vấn đề là chính sự dễ dãi đó khiến lỗi không bao giờ được chỉ ra, nên phải tự tìm cách đối chiếu thay vì chờ ai sửa giúp.
